skutki ogłoszenia upadłości

Są to określone w ustawie Prawo upadłościowe konsekwencje ogłoszenia upadłości dla osoby upadłego, jego majątku, zobowiązań, nabytych przez niego spadków, dla jego stosunków majątkowych małżeńskich, dla skuteczności lub ważności niektórych czynności dokonanych przez upadłego, jak również dla toczących się z jego udziałem lub w stosunku do niego postępowań.   

Poniżej scharakteryzowano istotniejsze z nich:

I. SKUTKI OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI ODNOSZĄCE SIĘ DO OSOBY UPADŁEGO

W przypadku, gdy ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, upadły (art. 57 ust. 1 i 2 p.u.; art. 75 p.u.):

1. zobowiązany jest wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek, a także wydać wszystkie dokumenty dotyczące jego działalności, majątku oraz rozliczeń, w szczególności księgi rachunkowe, inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych i korespondencję;

2. ma obowiązek udzielać sędziemu-komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących swojego majątku.

W przypadku, gdy ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu (art. 59 ust. 1 p.u., art. 76 p.u.),jeżeli sąd nie nałoży na upadłego dalej idących obowiązków - upadły jest obowiązany udzielać sędziemu-komisarzowi i nadzorcy sądowemu wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących jego majątku objętego postępowaniem, jak również umożliwić nadzorcy sądowemu zapoznanie się z przedsiębiorstwem upadłego, a w szczególności z jego księgami rachunkowymi.

Jeśli upadły:

1.ukrywa się,

2.ukrywa swój majatek,

3. uchybia swoim obowiazkom,

4.podejmuje czynnosci mające na celu ukrywanie majątku,

5. obciąża majątek o pozornymi zobowiązaniami lub w inny sposób utrudnianie ustalenia składu masy upadłości,

Sędzia-komisarz może stosować wobec upadłego środki przymusu tj. nałożyć na niego grzywnę lub karę aresztu (art. 58-59 p.u.).

Sędzia-komisarz może postanowić, aby upadły będący osobą fizyczną nie opuszczał terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez jego zezwolenia (art. 57 ust. 3 p.u.).

Po ogłoszeniu upadłości upadły będący przedsiębiorcą występuje w obrocie pod dotychczasową firmą z dodaniem oznaczenia "w upadłości likwidacyjnej" albo "w upadłości układowej" (art. 601p.u.).

II. SKUTKI OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI ODNOSZĄCE SIĘ DO MAJĄTKU UPADŁEGO

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego (art. 61 p.u.).

W skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkiem pewnych ściśle określonych składników tego majątku (art. 61-67 p.u.). (Porównaj: MASA UPADŁOŚCI).

Do masy upadłości nie wchodzą te składniki mienia nienależące do majątku upadłego (należące zatem do osób trzecich), które podlegają wyłączeniu z masy upadłości (art. 70-74 p.u.). (Porównaj: WYŁĄCZENIA Z MASY UPADŁOŚCI)

W przypadku, gdy ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, upadły (art. 57 ust. 1 i 2 p.u.; art. 75 p.u.) traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym do masy upadłości, a uprawnienia ta nabywa syndyk. 

W przypadku, gdy ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu (art. 59 ust. 1 p.u., art. 76 p.u.):

1. zarząd mieniem wchodzącym w skład masy upadłości sprawuje upadły pod nadzorem nadzorcy sądowego. Sąd może jednak ustanowić zarządcę, jeżeli upadły nie daje rękojmi należytego sprawowania zarządu i wtedy upadły nie może zarządzać mieniem należącym do masy upadłości;

2. nawet jednak jeśli upadły zachował prawo do zarządu własnego masą upadłości, jest on uprawniony do dokonywania tylko niektórych czynności – tzw. czynności zwykłego zarządu, a na dokonanie innych czynności (tzw. czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu) potrzebuje zgody nadzory sądowego lub rady wierzycieli;

3. jeżeli sąd nie nałoży na upadłego dalej idących obowiązków - upadły jest obowiązany udzielać sędziemu-komisarzowi i nadzorcy sądowemu wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących jego majątku objętego postępowaniem, jak również umożliwić nadzorcy sądowemu zapoznanie się z przedsiębiorstwem upadłego, a w szczególności z jego księgami rachunkowymi.

W sytuacji, gdy upadły stracił prawo zarządu majątkiem własnym w całości lub części, sędzia-komisarz określa zakres i czas korzystania przez upadłego lub osoby mu bliskie, którzy w dacie ogłoszenia upadłości zamieszkiwali w mieszkaniu znajdującym się w lokalu lub w budynku wchodzącym do masy upadłości, z tego mieszkania (art. 75 ust. 2 p.u.)

Utarta przez upadłego możliwością zarządu w całości lub części ma następujące konsekwencje:

4. Wszelkie czynności dotyczące mienia wchodzącego w skład masy upadłości, wobec którego upadły utracił prawo zarządu, są nieważne (art. 77 ust. 1 p.u.).

Jeśli osoba trzecia spełniła świadczenie na rzecz upadłego w związku z taką nieważną czynnością prawną, sędzia-komisarz na wniosek o takiej osoby, może nakazać zwrot na jej rzecz jej świadczenia. Jednak jest to możliwe jedynie w sytuacji, gdy ta czynność miała miejsce po ogłoszeniu upadłości i przed obwieszczeniem w CRU (Centralnym Rejestrze Upadłości) postanowienia o ogłoszeniu upadłości, a osoba trzecia przy zachowaniu należytej staranności nie mogła wiedzieć o ogłoszeniu upadłości (art. 77 ust. 2 i 3 p.u.).

5. Spełnienie świadczenia do rąk upadłego pozbawionego prawa zarządu masą upadłości  dokonane po obwieszczeniu o ogłoszeniu upadłości w CRU (Centralnym Rejestrze Upadłości) nie zwalnia z obowiązku spełnienia świadczenia do masy upadłości, chyba że równowartość świadczenia została przekazana przez upadłego do masy upadłości (at. 78 p.u.).

6. Upadły nie ma możliwości obciążanie składników masy upadłości hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w celu zabezpieczenia wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości (art. 81 p.u.). Reguła ta nie znajduje zastosowania, jeśli wniosek o wpis hipoteki został złożony w sądzie co najmniej na sześć miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 81 p.u.).Wszelkie wpisy dokonane z naruszeniem powyższych reguł w księdze wieczystej lub rejestrze podlegają wykreśleniu z urzędu (art. 82 p.u.).

III. SKUTKI OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI odnoszące się DO SPADKÓW NABYTYCH PRZEZ UPADŁEGO

Ogłoszenie upadłości w zakresie spadków nabytych przez upadłego ma następujące konsekwencje: 

1.Spadek, do którego został powołany upadły, otwarty po ogłoszeniu upadłości (tj. gdy spadkodawca, po którym dziedziczy upadły, zmarł po ogłoszeniu upadłości) wchodzi do masy upadłości(art. 119 ust. 2 p.u.). 

2.Odpowiednio zasada przywołana w pkt. 1 ma zastosowanie w stosunku do spadku otwartego przed ogłoszeniem upadłości, jeśli do chwili ogłoszenia tej upadłości nie upłynął jeszcze termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku i powołany spadkobierca (tj. upadły) oświadczenia takiego nie złożył (art. 119 ust. 1 p.u.).

3. Zasady przywołane w pkt. 1 i 2 powyżej stosuje się odpowiednio w razie ustanowienia przez spadkodawcę zapisów na rzecz upadłego (art. 119 ust. 3 p.u.).

4.Umowa zbycia całości lub części spadku albo całości lub części udziału spadkowego zawarta przez upadłego po ogłoszeniu upadłości jest nieważna. Nieważna jest też dokonana przez niego czynność rozporządzająca udziałem w przedmiocie należącym do spadku, jak i jego zgoda na rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku przez innego spadkobiercę (art. 120 p.u.).

5.Oświadczenie upadłego o odrzuceniu spadku lub zapisu windykacyjnego jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, jeżeli zostało złożone po ogłoszeniu upadłości (art. 123 p.u.).

6.W niektórych sytuacjach istnieje możliwość wyłączenia spadku z masy upadłości na podstawie postanowienia wydawanego z urzędu przez sędziego komisarza (na które przysługuje zażalenie). Sytuacje te są następujące:

  • można wyłączyć spadek z masy upadłości, jeżeli w jego skład wchodzą wierzytelności i prawa wątpliwe co do istnienia lub możliwości ich wykonania,
  • spadek podlega wyłączeniu z masy upadłości, jeżeli składniki majątkowe wchodzące w skład spadku są trudno zbywalne albo z innych przyczyn wejście spadku do masy upadłości nie byłoby korzystne dla postępowania upadłościowego (art. 121 p.u.). 

Jeżeli spadek zostanie wyłączony z masy upadłości, oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa spadkobierca. Termin do złożenia oświadczenia zaczyna biec od chwili uprawomocnienia się postanowienia o wyłączeniu (art. 122 p.u.)

IV. wpływ OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI NA STOSUNKI MAJĄTKOWE MAŁŻEŃSKIE UPADŁEGO

W przypadku, gdy upadły pozostaje w związku małżeńskim (a zatem wyłącznie w przypadku osób fizycznych), ogłoszenie upadłości ma następujący wpływ na istniejące pomiędzy małżonkami stosunki majątkowe małżeńskie: 

1.Z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkowa (art. 124 ust. 1 p.u.).

2. W sytuacji, gdy małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny (art. 124 ust. 1 p.u.). Małżonek upadłego może w tej sytuacji dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszająctę wierzytelność sędziemu-komisarzowi (art. 124 ust. 3p.u.). Możliwe jest zatem, że w ogóle nie uzyska kwoty odpowiadającej jego udziałowi w majątku wspólnym, bowiem nie korzysta z żadnego pierwszeństwa przed innymi wierzycielami upadłego. 

3. Dodatkowo, domniemywa się, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego został nabyty ze środków pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa (art. 124 ust. 4 p.u.). Małżonek upadłego, który chciałby obalić to niekorzystne dla niego domniemanie, musiałby udowodnić, że jest inaczej.

4. Do masy upadłości nie wchodzą przedmioty służące wyłącznie małżonkowi upadłego do prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, choćby były objęte majątkową wspólnością małżeńską. Nie dotyczy to wyłączenie jednak przedmiotów majątkowych nabytych do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 124 ust. 5 p.u.).

5. Ustanowienie rozdzielności majątkowej na podstawie orzeczenia sądu w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, chyba że pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony co najmniej na dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 125 ust. 1 p.u.).

6. Zasada wskazana w pkt. 5 powyżej znajduje odpowiednie zastosowanie w sytuacji, gdy rozdzielność majątkowa powstała z mocy prawa w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w wyniku rozwodu, separacji albo ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, chyba że pozew lub wniosek w sprawie został złożony co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 125 ust. 3 p.u.).

7.Po ogłoszeniu upadłości nie można ustanowić rozdzielności majątkowej z datą wcześniejszą niż data ogłoszenia upadłości (art. 125 ust. 2 p.u.). 

8.Ustanowienie rozdzielności majątkowej umową majątkową jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa zawarta została co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Zasada ta znajduje odpowiednie zastosowanie wówczas, gdy umową majątkową ograniczono wspólność majątkową (art. 126 p.u.).

V.WPŁYW OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI NA SKUTECZNOŚĆ NIEKTÓRYCH CZYNNOŚCI DOKONANYCH PRZEZ UPADŁEGO PRZED OGŁOSZENIEM UPADŁOŚCI

Prawo upadłościowe przewiduje, że niektóre przypadki rozporządzania przez dłużnika składnikami majątku przyszłej masy upadłości w drodze czynności prawnych w taki sposób, że dochodzi do jej uszczuplenia,są bezskuteczne  w stosunku do masy upadłości lub mogą być za takie uznane na podstawie orzeczeń kompetentnych do orzekania w tych kwestiach podmiotów, w tym w drodze ich zaskarżenia.

Szczegółowe informacje na ten temat są zawarte w: BEZSKUTECZNOŚĆ I ZASKARŻANIE CZYNNOŚCI UPADŁEGO oraz CZYNNOŚĆ PRAWNA DOKONANA Z POKRZYWDZENIEM WIERZYCIELI

VI. WPŁYW OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI NA POSTĘPOWANIA SĄDOWE I ADMINISTRACYJNE

Skutki ogłoszenia upadłości odnoszące się do postępowań można podzielić na dwie grupy,w zależności od tego, czy w stosunku do upadłego ogłoszono upadłość obejmującą likwidację jego majątku czy też ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu.

W przypadku ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu:

Wprzypadku postępowań sądowych i administracyjnych

1.Ogłoszenie tej upadłości nie wyłącza możliwości wszczęcia przez wierzyciela spraw sądowych i administracyjnych o wierzytelności podlegające zgłoszeniu do masy upadłości. Koszty postępowania obciążają wszczynającego postępowanie, jeżeli nie było przeszkód do umieszczenia wierzytelności w całości na liście wierzytelności (art. 1371p.u.).

2.Jeżeli ustanowiono zarząd własny upadłego, nadzorca sądowy wstępuje z mocy prawa  do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości prowadzonych na rzecz lub przeciwko upadłemu. W sprawach tych uznanie roszczenia, zrzeczenie się roszczenia, zawarcie ugody lub przyznanie okoliczności istotnych dla sprawy przez upadłego, bez zgody nadzorcy sądowego, nie wywiera skutków prawnych (art. 138 ust. 1 i 2 p.u.).

3.Jeżeli upadły pozbawiony został prawa zarządu masą upadłości, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez zarządcę. Postępowania te zarządca prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Tej zasady nie stosuje się jednak do postępowań w sprawach o należne od upadłego alimenty oraz odszkodowania i renty z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia albo utratę żywiciela oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę (art. 139 ust. 1 i 2 p.u.).

Wprzypadku postępowań egzekucyjnych

4. Postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 140 ust. 1 p.u.).

5.Po ogłoszeniu upadłości jest niedopuszczalne wykonanie wydanego przed ogłoszeniem upadłości dłużnika postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia wynikającego z wierzytelności objętej z mocy prawa układem (art. 140 ust. 2 p.u.). 

6.Sędzia-komisarz na wniosek upadłego albo zarządcy może uchylić zajęcia dokonane przed ogłoszeniem upadłości w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym dotyczącym wierzytelności objętej z mocy prawa układem, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa (art. 140 ust. 3 p.u.).

7.Sędzia-komisarz na wniosek upadłego albo zarządcy może zawiesić na okres do trzech miesięcy postępowania egzekucyjne co do wierzytelności nieobjętych z mocy prawa układem, jeżeli egzekucję skierowano do rzeczy niezbędnej do prowadzenia przedsiębiorstwa. Możliwości tej nie stosuje się do egzekucji świadczeń alimentacyjnych oraz rent z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę żywiciela albo rozstrój zdrowia oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę (art. 141 ust. 1 i 2 p.u.).

Wprzypadku postępowań toczących się przed sądem polubownym lub zapisów na sąd polubowny

8.Z dniem ogłoszenia upadłości nie można było wszcząć postępowania przed sądem polubownym, a toczące się postępowania ulega umorzeniu, chyba że zapis na sąd polubowny został dokonany w formie pisemnej z datą pewną, a sąd polubowny w którym toczy się postępowanie jest stałym sądem polubownym (art. 142 p.u.).

W przypadku ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego:

Wprzypadku postępowań sądowych i administracyjnych

1.Postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Regulacji tych jednak nie stosuje się w przypadku postępowań w sprawach o należne od upadłego alimenty oraz renty z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia albo utratę żywiciela oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę (art. 144 p.u.).

2.Postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności (art. 145 p.u.).

W przypadku postępowań egzekucyjnych

3. Postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Zawieszone postępowania egzekucyjne zostaną docelowo umorzone z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 146 ust. 1 p.u.).  

4.Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stoi jednak na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, jeżeli przybicia prawomocnie udzielono przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca egzekucyjny wpłaci w terminie cenę nabycia (art. 146 ust. 2 p.u.).

5.Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym ze sprzedaży składników majątkowych, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości, z zastrzeżeniem, że sumy uzyskane ze sprzedaży składników majątkowych obciążonych rzeczowo traktowane są jak sumy uzyskane z likwidacji obciążonych rzeczowo składników masy upadłości (art. 146 ust. 2 p.u.).

6.Po ogłoszeniu upadłości niedopuszczalne jest wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia wynikającego z wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, z wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych oraz roszczeń o rentę z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia albo utratę żywiciela oraz o zamianę uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę (art. 146 ust. 3 p.u.).

W przypadku postępowań toczących się przed sądem polubownym lub zapisów na sąd polubowny

7. Z dniem ogłoszenia upadłości nie można było wszcząć postępowania przed sądem polubownym, a toczące się postępowania ulega umorzeniu, chyba że zapis na sąd polubowny został dokonany w formie pisemnej z datą pewną, a sąd polubowny w którym toczy się postępowanie jest stałym sądem polubownym (art. 147 p.u.)

VII. SKUTKI OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI odnoszące się DO ZOBOWIĄZAŃ UPADŁEGO

Skutki odnoszące się do zobowiązań można podzielić na dwie grupy, w zależności od tego, czy w stosunku do upadłego ogłoszono upadłość obejmującą likwidację jego majątku czy też ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu.

Dla obydwu ww. rodzajów upadłości są jednak pewne zasady wspólne, w tym m.in.:  

1. Nieważne są postanowienia umowy zastrzegające na wypadek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub na wypadek ogłoszenia upadłości, zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stronąjest upadły (art. 83 p.u.)

2. Postanowienie umowy, której stroną jest upadły, uniemożliwiające albo utrudniające osiągnięcie celu postępowania upadłościowego jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości (art. 84 ust. 1 p.u.).

3.Umowa przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest skuteczna wobec masy upadłości, jeżeli została zawarta w formie pisemnej z datą pewną (art. 84 ust. 2 p.u.), za wyjątkiem umowa ustanawiającej zabezpieczenia finansowe na podstawie ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych, która dla swojej skuteczności wobec masy upadłości nie wymaga zachowania formy pisemnej z datą pewną (art. 84 ust. 3 p.u.).

Ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu ma następujące skutki odnośnie do zobowiązań upadłego:

1. W zakresie świadczeń objętych układem

Od dnia ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu do dnia uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu albo o umorzeniu postępowania, upadły albo zarządca nie mogą spełniać świadczeń wynikających z wierzytelności, które z mocy prawa  są objęte układem (art. 88 p.u.)

2. W zakresie potrącania wzajemnych wierzytelności

W czasie trwania postępowania aż do jego umorzenia lub zakończenia albo zmiany postanowienia o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, potrącenie wzajemnych wierzytelności między upadłym i wierzycielem nie jest dopuszczalne, jeżeli wierzyciel:

  • stał się dłużnikiem upadłego po ogłoszeniu upadłości;
  • będąc dłużnikiem upadłego, stał się po ogłoszeniu upadłości jego wierzycielem przez nabycie wierzytelności w drodze przelewu lub indosu wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości (art. 89 ust. 1 p.u.)

Potrącenie wzajemnych wierzytelności jest jednak dopuszczalne, jeżeli:

  • nabycie wierzytelności nastąpiło wskutek zapłaty długu, za który nabywca odpowiadał osobiście albo pewnymi przedmiotami majątkowymi,
  • jeżeli odpowiedzialność nabywcy za dług powstała przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 89 ust. 2 p.u.).

Wierzyciel, który chce skorzystać z potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności (art. 89 ust. 3 p.u.).

3. W przypadku umowy najmu i dzierżawy, leasingu, ubezpieczeń majątkowych, umów rachunku bankowego, umów poręczeń, gwarancji bankowych, akredytyw, umów licencyjnych (w których upadły jest licencjobiorcą)   

W czasie trwania postępowania aż do jego umorzenia lub zawarcia układu albo zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowegoz postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego, wynajmujący lub wydzierżawiający, bez zgody rady wierzycieli, nie może wypowiedzieć umowy najmu lub dzierżawy lokalu lub nieruchomości, w których jest prowadzone przedsiębiorstwo upadłego. Układ może ustanowić zakaz wypowiedzenia tych umów do czasu wykonania układu (art. 90 ust. 1 p.u.).

Ww. przepis stosuje się odpowiednio do umów leasingu, ubezpieczeń majątkowych, umów rachunku bankowego, umów poręczeń igwarancji bankowych oraz akredytyw, jak również umów obejmujących licencje udzielone upadłemu (art. 90 ust. 2 p.u.).

Ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłegoma następujące skutki odnośnie do zobowiązań upadłego:

1. W przypadku wymagalności zobowiązań

Zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości (art. 91 ust. 1 p.u.)

Z kolei zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił (art. 91 ust. 2 p.u.)

2. W przypadku odsetek od wierzytelności

Z masy upadłości mogą być zaspokojone odsetki od wierzytelności, należne od upadłego, za okres do dnia ogłoszenia upadłości.

Przepis ten jednak nie dotyczy odsetek od wierzytelności zabezpieczonych hipoteką, wpisem w rejestrze, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym albo hipoteką morską. Odsetki te mogą być zaspokojone tylko z przedmiotu zabezpieczenia (art. 92 )

3. W przypadku potrącania wierzytelności

Potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela 

a. jest dopuszczalne jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności jednej z nich jeszcze nie nastąpił (art. 93 ust. 1 p.u.).

Do potrącenia przedstawia się w takiej sytuacji całkowitą sumę wierzytelności upadłego, a wierzytelność wierzyciela tylko w wysokości wierzytelności głównej wraz z odsetkami naliczonymi do dnia ogłoszenia upadłości (art. 93 ust. 2 p.u.).

Jeżeli termin płatności nieoprocentowanego długu upadłego w dniu ogłoszenia upadłości nie nastąpił, do potrącenia przyjmuje się sumę należności zmniejszoną o odsetki ustawowe, nie wyższe jednak niż sześć procent, za czas od dnia ogłoszenia upadłości do dnia płatności i nie więcej niż za okres dwóch lat (art. 93 ust. 3 p.u.).

b. nie jest dopuszczalne:

  • jeżeli dłużnik upadłego:
  • nabył wierzytelność w drodze przelewu lub indosu po ogłoszeniu upadłości albo 
  • nabył ją w ciągu ostatniego roku przed dniem ogłoszenia upadłości, wiedząc o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości (art. 94 ust. 1 p.u.).

W ww. sytuacji potrącenie będzie jednak dopuszczalne:

  • jeżeli nabywca stał się wierzycielem upadłego wskutek spłacenia jego długu, za który odpowiadał osobiście albo określonymi przedmiotami majątkowymi, 
  • jeżeli nabywca w czasie, gdy przyjął odpowiedzialność za dług upadłego, nie wiedział o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości. 
  • zawsze  - jeżeli przyjęcie odpowiedzialności nastąpiło na rok przed dniem ogłoszenia upadłości (art. 94 ust. 2 p.u.).
  • jeżeli wierzyciel stał się dłużnikiem upadłego po dniu ogłoszenia upadłości (art. 95 p.u.).

Wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności (art. 96 p.u.). 

4.  W przypadku umowy wzajemnej lub innej umowy niż wzajemna

Jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości zobowiązania z umowy wzajemnej nie zostały wykonane w całości lub w części, syndyk może wykonać zobowiązanie upadłego i zażądać od drugiej strony spełnienia świadczenia wzajemnego lub od umowy odstąpić (art. 98 ust. 1 p.u.).

Jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości upadły był stroną umowy innej niż umowa wzajemna, syndyk może od umowy odstąpić, chyba że ustawa przewiduje inny skutek (art. 98 ust. 1a p.u.).

Na żądanie drugiej strony złożone w formie pisemnej z datą pewną, syndyk w terminie trzech miesięcy oświadczy na piśmie, czy od umowy odstępuje, czy też żąda jej wykonania. Niezłożenie w tym terminie oświadczenia przez syndyka uważa się za odstąpienie od umowy (art. 98 ust. 3 p.u.).

Druga strona, która ma obowiązek spełnić świadczenie wcześniej, może wstrzymać się ze spełnieniem świadczenia, do czasu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wzajemnego. Prawo to drugiej stronie nie przysługuje, jeżeli w czasie zawarcia umowy wiedziała lub wiedzieć powinna o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości (art. 98 ust. 4 p.u.).

Jeżeli syndyk odstępuje od umowy, druga strona nie ma prawa do zwrotu spełnionego świadczenia, chociażbyświadczenie to znajdowało się w masie upadłości. Strona może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu wykonania zobowiązania i poniesionych strat, a w przypadku umowy innej niżumowa wzajemna, należności z tytułu szkody wywołanej odstąpieniem, zgłaszając te wierzytelności sędziemu-komisarzowi.

5. W przypadku zastrzeżenia prawa własności w umowie sprzedaży

Zastrzeżone w umowie sprzedaży na rzecz sprzedawcy prawo własności nie wygasa z powodu ogłoszenia upadłości nabywcy, jeżeli jest skuteczne wobec jego wierzycieli według przepisów Kodeksu cywilnego (art. 101 ust. 1 p.u.).

6. W przypadku umowy zlecenia, komisu oraz o zarządzanie papierami wartościowymi

Zawarte przez upadłego umowy zlecenia lub komisu, w których upadły był dającym zlecenie lub komitentem, a także umowy o zarządzanie papierami wartościowymi upadłego wygasają z dniem ogłoszenia upadłości. Wierzytelność z tytułu poniesionej wskutek tego straty może być dochodzona w postępowaniu upadłościowym (art. 102 ust. 1 p.u.)  

Od zawartych przez upadłego umów zlecenia lub komisu, w których upadły był przyjmującym zlecenie lub komisantem, można odstąpić z dniem ogłoszenia upadłości bez odszkodowania (art. 102 ust. 2 p.u.).

7. W przypadku umowy agencyjnej

Umowa agencyjna wygasa z dniem ogłoszenia upadłości jednej ze stron (art. 103 ust. 1 p.u.). 

W razie upadłości dającego zlecenie agent ma prawo dochodzić w postępowaniu upadłościowym swojej wierzytelności powstałej z tytułu straty poniesionej wskutek wygaśnięcia umowy (art. 103 ust. 2 p.u.).

8. W przypadku umowy użyczenia

W razie ogłoszenia upadłości użyczającego lub biorącego do używania, umowa użyczenia, jeżeli rzecz już została wydana, ulega rozwiązaniu na żądanie jednej ze stron.Jeżeli rzecz nie była jeszcze wydana, umowa wygasa (art. 104 p.u.).

9. W przypadku umowy pożyczki

W razie upadłości jednej ze stron umowy pożyczki, umowa pożyczki wygasa, gdy przedmiot pożyczki nie został jeszcze wydany (art. 105 p.u.).

10. W przypadku zapłaty z góry czynszu za najem rzeczy ruchomej

Pobranie z góry przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości czynszu najmu rzeczy ruchomej za czas dłuższy niż sześć miesięcy, licząc od dnia ogłoszenia upadłości, nie zwalnia najemcy od obowiązku zapłaty czynszu do masy upadłości (art. 106 p.u.).

11.W przypadku umowy najmu lub dzierżawy nieruchomości / przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części

  • Umowa najmu lub dzierżawy nieruchomości upadłego wiąże strony, jeżeli przedmiot umowy przed ogłoszeniem upadłości został wydany najemcy lub dzierżawcy (art. 107 ust. 1 p.u.).
  • Pobranie z góry przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości czynszu najmu za czas dłuższy niż trzy miesiące, a czynszu dzierżawy za czas dłuższy niż sześć miesięcy, licząc w obu przypadkach od dnia ogłoszenia upadłości, jak również rozporządzanie tym czynszem, nie zwalnia najemcy lub dzierżawcy od obowiązku zapłaty czynszu do masy upadłości (art. 107 ust. 2 p.u.).
  • Na podstawie postanowienia sędziego-komisarza syndyk wypowiada umowę najmu lub dzierżawy nieruchomości upadłego z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, także wtedy, gdy wypowiedzenie tej umowy przez upadłego nie było dopuszczalne. Sędzia-komisarz może wydać postanowienie, jeżeli trwanie umowy utrudnia likwidację masy upadłości albo gdy czynsz najmu lub dzierżawy odbiega od przeciętnych czynszów za najem lub dzierżawę nieruchomości tego samego rodzaju. Na postanowienie sędziego-komisarza przysługuje zażalenie.

Druga strona rozwiązanej umowy może dochodzić w postępowaniu upadłościowym odszkodowania z powodu rozwiązania umowy najmu lub dzierżawy przed terminem przewidzianym w umowie, zgłaszając te wierzytelności sędziemu-komisarzowi.

Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do najmu lub dzierżawy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części (art. 109 p.u.).

  • Jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości przedmiot najmu lub dzierżawy nie był jeszcze wydany upadłemu, każda ze stron może odstąpić od umowy najmu lub dzierżawy nieruchomości zawartej przez upadłego jako najemcę lub dzierżawcę. Oświadczenie o odstąpieniu powinno być złożone w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszeniaupadłości.

Odstąpienie od umowy nie pociąga za sobą obowiązku odszkodowania.

Jeżeli przedmiot najmu lub dzierżawy w dniu ogłoszenia upadłości był już wydany upadłemu, syndyk może wypowiedzieć umowę najmu lub dzierżawy także wtedy, gdy wypowiedzenie tej umowy przez upadłego nie było dopuszczalne. Jeżeli umowa dotyczy nieruchomości, w której prowadzone było przedsiębiorstwo upadłego, wypowiedzenie następuje z zachowaniem trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia, w innych przypadkach - z zachowaniem terminu ustawowego, chyba że terminy wypowiedzenia przewidziane w umowie są krótsze.

Rozwiązanie umowy nie może nastąpić przed upływem terminu, za który czynsz zapłacono z góry. Na podstawie postanowienia sędziego-komisarza syndyk wypowiada umowę najmu lub dzierżawy przed terminem, jeżeli dalsze trwanie umowy utrudniałoby prowadzenie postępowania upadłościowego, w szczególności gdyprowadzi do zwiększenia kosztów upadłości. Na postanowienie sędziego-komisarza przysługuje zażalenie.

Wynajmujący lub wydzierżawiający może dochodzić w postępowaniu upadłościowym odszkodowania z powodu rozwiązania najmu lub dzierżawy przed terminem przewidzianym w umowie, jednak za czas nie dłuższy niż dwa lata, pomniejszając roszczenie o rozliczenie nakładów upadłegopodnoszących wartość przedmiotu najmu.

Przepisy powyższe stosuje się odpowiedniodo najmu lub dzierżawy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.

12. W przypadku umowy kredytu

Z dniem ogłoszenia upadłości umowa kredytu wygasa, jeżeli przed tym terminem kredytodawca nie przekazał środków pieniężnych do dyspozycji upadłego. Kredytodawca może dochodzić naprawienia szkody w postępowaniu upadłościowym, zgłaszając te wierzytelności sędziemu-komisarzowi.

W razie oddania do dyspozycji upadłego przed dniem ogłoszenia upadłości części środków pieniężnych, upadły traci prawo do żądania wypłaty części nieprzekazanej (art. 111 p.u.).

13. W przypadku umowy rachunku upadłego

Ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na umowy rachunku bankowego, umowy rachunku papierów wartościowych lub umowy o prowadzenie rachunku zbiorczego upadłego (art. 112 p.u.)

14. W przypadku umowy o udostępnienie skrytek oraz przechowania

Z dniem ogłoszenia upadłości wygasają umowy o udostępnienie skrytek sejfowych oraz umowy przechowania zawarte przez upadłego z bankiem. Wydanie złożonych w skrytkach przedmiotów lub papierów wartościowych następuje w terminie uzgodnionym z syndykiem, jednak nie później niż w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszeniu upadłości.

Za okres korzystania ze skrytek i innych form przechowania po ogłoszeniu upadłości bank pobiera opłaty według stawek obowiązujących strony w ostatnim miesiącu przed dniem ogłoszenia upadłości. Roszczenia banku z tego tytułu mogą być dochodzone w postępowaniuupadłościowym, według zasad określonych dla dochodzenia zwrotu kosztów postępowania (art. 113 p.u.).

15. W przypadku umowy leasingu 

W razie ogłoszenia upadłości korzystającego z rzeczy na podstawie umowy leasingu syndyk może, za zgodą sędziego-komisarza, wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym.

W razie ogłoszenia upadłości finansującego leasing przepisów ustawy o odstąpieniu od umowy przez syndyka nie stosuje się (art. 114 p.u.).

16. W przypadku umowy obowiązkowego ubezpieczenia majątkowego 

Ogłoszenie upadłości ubezpieczonego nie ma wpływu na umowy obowiązkowego ubezpieczenia majątkowego (art. 115 p.u.).

17. W przypadku roszczeń małżonka z umowy  majątkowej małżeńskiej 

Roszczenia małżonka upadłego wynikające z umowy majątkowej małżeńskiej mogą być uwzględnione tylko wówczas, gdy była ona zawarta co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 116 p.u.).

18. W przypadku umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy zawarta z pracownikiem

Syndyk może odstąpić od umowy o zakaz konkurencji o której mowa w art. 1012ustawy z dnia z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, zawartej z pracownikiem przez pracodawcę), bez prawa do odszkodowania.

W przypadku sprzedaży przedsiębiorstwa w całości, odpowiedzialność za zobowiązaniaz ww. umowy przechodzi nanabywcę przedsiębiorstwa, chyba że syndyk wcześniej odstąpił od umowy.