przesłanki ogłoszenia upadłośći

Są to okoliczności określone w ustawie Prawo upadłościowe, które muszą zaistnieć lub nie mogą wystąpić, aby możliwe było ogłoszenie upadłości danego dłużnika. 

Przesłanki te można podzielić na przesłanki pozytywne i negatywne. 

I. PRZESŁANKI POZYTYWNE, czyli takie, które muszą zaistnieć, aby Sąd uwzględnił wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeśli nie wystąpią one w danej sprawie, Sąd oddali lub może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości danego dłużnika. 

1. POSIADANIE PRZEZ DŁUŻNIKA WIĘCEJ NIŻ JEDNEGO WIERZYCIELA (WYŁĄCZNIE W PRZYPADKU PRZEDSIĘBIORCÓW)

Nie jest możliwe ogłoszenie upadłości danego dłużnika, gdy ma tylko jednego niezaspokojonego wierzyciela – wierzycieli tych musi być co najmniej dwóch.

Ww. przesłanka nie ma zastosowania w przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, w stosunku do których wystarczy, że dłużnik ma tylko jednego wierzyciela. 

2. NIEWYPŁACALNOŚĆ

Dłużnik musi być niewypłacalny, aby możliwe było ogłoszenie jego upadłości.

W każdym przypadku, dłużnika uznaje się za niewypłacalnego, jeżeli ocena jego sytuacji finansowej wskazuje, że utracił on zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1p.u.). 

Oznacza to, że sytuacja finansowa dłużnika musi być na tyle zła, że nie jest on w stanie regulować swoich zobowiązań pieniężnych.  

Istnieje przy tym domniemanie, że dłużnik jest niewypłacalny, jeśli w chwili złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub o wszczęcie postępowania układowego lub naprawczego opóźnienie w wykonaniu przez niego zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (art.11 ust. 2 p.u.). 

Uznaje się bowiem, że co najmniej trzymiesięczne opóźnienia w zapłacie pozwalają uznać, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła. 

W konsekwencji, na skutek istnienia ww. domniemania Sąd upadłościowy musi przyjąć, że dłużnik jest niewypłacalny, jeśli jego opóźnienia w płatnościach wynoszą więcej niż trzy miesiące. Gdyby dłużnik chciał twierdzić inaczej, to wówczas musi przeprowadzić dowód wskazujący na to, że jest inaczej np. że pomimo braku terminowej spłaty, jest on w stanie uregulować istniejące wymagalne zobowiązania.

W przypadku jednego pewnych kategorii dłużników ustawodawca przewidział jeszcze jedną sytuację, gdy uznaje się ich za niewypłacalnych. Dłużnikami tymi są osoby prawe albo jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (inne niż spółki osobowe, co najmniej jednym ze wspólników odpowiadających za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem, jest osoba fizyczna).

Ww. dłużników uznaje się bowiem za niewypłacalnych, jeżeli ich zobowiązania pieniężne przekroczą wartość ich majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące. Do sumy ww. zobowiązań nie wlicza się jednak zobowiązań spółki wobec wspólnika spółki kapitałowej albo akcjonariusza z tytułu pożyczki lub innej czynności prawnej o podobnych skutkach (z pewnymi wyjątkami określonymi w art. 14 § 4-5 k.s.h.).

W szczególnych okolicznościach, gdy nie ma jednak zagrożenia, że dłużnik  w ww. sytuacji utraci zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych w niedługim czasie, Sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości.

3. PRZYCZYNA POWSTANIA LUB ZWIĘKSZENIA STANU NIEWYPŁACALNOŚCI – NIEZAWINIONA PRZEZ DŁUŻNIKA (WYŁĄCZNIE W PRZYPAKDU OSÓB FIZYCZNYCH NIEPROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ)

W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, aby możliwe było ogłoszenie ich upadłości, warunkiem jest to, aby niewypłacalność dłużnika nie była spowodowana umyślnym działaniem dłużnika lub jego rażącym niedbalstwem w tej kwestii (art. 4913p.u.).

Przez umyślność rozumie się przy tym celowe działanie podejmowane przez dłużnika, z pełną świadomością konsekwencji tego stanu rzeczy, które doprowadziło do niewypłacalności dłużnika lub zwiększyło tę niewypłacalność, np. dłużnik bierze kilka kredytów, mając świadomość, że nie będzie w stanie ich spłacać lub nie mając w ogóle zamiaru ich spłacać.

Jako rażące niedbalstwo należy przy tym rozumieć takie zachowania dłużnika, które doprowadziły do jego niewypłacalności lub zwiększyły tę niewypłacalność, pomimo że dłużnik powinien się spodziewać, że w danych okolicznościach takie zachowanie do tego doprowadzi. Dłużnik zachowuje się w takiej sytuacji w sposób nierozsądny (odbiegający od zachowania, które podjęłaby rozsądna osoba). Tytułem przykładu – dłużnik bierze wysoki kredyt na 30 lat pomimo że wie, że jego umowa o pracę wygaśnie za miesiąc i bezskutecznie szuka od paru miesięcy nowej pracy. 

4. WYŁĄCZNIE W PRZYPADKU ZMARŁYCH PRZEDSIĘBIORCÓW BĘDĄCYCH OSOBAMI FIZYCZNYMI – ZŁOŻENIE WNIOSKU NIE PÓŹNIEJ NIŻ ROK OD DATY ICH ŚMIERCI

Wniosek o ogłoszenie upadłości zmarłego przedsiębiorcy może zostać złożony przezwierzyciela, a także spadkobiercę, oraz małżonka i każde z dzieci lub rodziców zmarłego przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, chociażby nie dziedziczyli po nim spadku, w terminie roku od dnia śmierci tego przedsiębiorcy (art. 7 p.u.) (porównaj: PRZEDSIĘBIORCY; ODDALANIE WNIOSKU O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI). Niezachowanie tego terminu będzie skutkowało oddaleniem wniosku o ogłoszenie upadłości. 

II.PRZESŁANKI NEGATYWNE, czyli takie, które nie mogą zaistnieć, aby Sąd ogłosił upadłość danego dłużnika. Jeśli wystąpią one w danej sprawie, Sąd oddali albo może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości danego dłużnika.

1. WYŁĄCZNIE W PRZYPAKDU OSÓB FIZYCZNYCH NIEPROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej Sąd może nie uwzględniać wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości:

1.w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe według przepisów o upadłości konsumenckiej, jeśli postępowanie to zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek samego dłużnika, lub

2. dłużnik, mając taki obowiązek, wbrew przepisom prawa nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości (tj. jako przedsiębiorca lub osoba uprawniona do reprezentacji innego podmiotu, zobowiązana do złożenia w jego imieniu stosownego wniosku);

3. czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli (art. 4913p.u.).

Od ww. zasady jest jeden wyjątek - jeśli do niewypłacalności upadłego doszło pomimo dochowania przez niego należytej staranności, to Sąd może ogłosić jego upadłość pomimo braku upływu 10 lat od poprzedniego skorzystania przez upadłego z umorzenia zobowiązań w postępowaniu upadłościowym.

2. WYŁĄCZNIE W PRZYPADKU PRZEDSIĘBIORCÓW - BRAK ŚRODKÓW NA POKRYCIE KOSZTÓW POSTĘPOWANIA LUB PRAWDOPODOBIEŃSTWA ZASPOKOJENIA WIERZYCIELI CHOCIAŻ W NAJMNIEJSZYM STOPNIU 

W przypadku przedsiębiorców Sąd upadłościowy jest zobowiązany (obligatoryjnie) do nieuwzględniania wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego (art. 13 ust. 1 p.u.)(Porównaj: KOSZTY POSTĘPOWANIA UPADŁOŚCIOWEGO). 

W przypadku przedsiębiorców Sąd może (a zatem fakultatywnie) również nie uwzględnić wniosku o ogłoszeniu upadłości, w sytuacji, gdy stwierdzi, że :

1. że majątek dłużnika jest obciążonyhipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, 

2. majątek dłużnika wystarcza na zaspokojenie wyłącznie na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego (art. 13 ust. 2 p.u.). 

Ww. przesłanki negatywnie nie będą miały jednak zastosowania, jeśli w toku postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości danego dłużnika zostanie uprawdopodobnione, że:

1. obciążenia majątku dłużnika są bezskuteczne według przepisów ustawy albo gdy dokonane zostały w celu pokrzywdzenia wierzycieli, 

2. dłużnik dokonał innych czynności prawnych bezskutecznych według przepisów ustawy, którymi wyzbył się majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego (art. 13 ust. 2 p.u.).

 

W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania, koszty te pokrywa tymczasowo Skarb Państwa (art. 4912 ust. 5 p.u.).