obowiązek złożenia wniosku o upadłość

Jest to obowiązek, wynikający z ustawy Prawo upadłościowe, do zgłoszenia we właściwym Sądzie upadłościowym wniosku o ogłoszenie upadłości, w określonym terminie.

Obowiązek ten dotyczy zasadniczo tylko przedsiębiorców (porównaj: PRZEDSIĘBIORCY) – w ich przypadku bowiem niezłożenie tego wniosku w określonym terminie może wiązać się z szeregiem negatywnych konsekwencji.

W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (porównaj: OSOBY FIZYCZNE NIEPROWADZĄCE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ) nie ma takiego ustawowego obowiązku, jednakże nie składając takiego wniosku, osoby te nie będą mogły skorzystać z korzystnych dla nich instytucji Prawa upadłościowego. 

W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczych nie są one zobowiązane do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w określonym terminie, powinny to jednak we własnym interesie zrobić jak najszybciej po zaistnieniu przesłanek do ogłoszenia upadłości (porównaj: PRZESŁANKI OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI).

W przypadku przedsiębiorców wniosek taki musi zostać zgłoszony nie później niż w terminie miesiąca od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (porównaj: PRZESŁANKI OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI) (art. 21 ust. 1 p.u.). Niezachowanie tego terminu nie będzie skutkowało jednak oddaleniem wniosku z uwagi na naruszenie tego terminu, a jedynie dla określonych osób będzie wiązało się odpowiedzialnością odszkodowawczą.

Złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości mogą:   

1. w przypadku dłużników będących osobami fizycznymi (w tym tych prowadzących działalność gospodarczą) – sam dłużnik;

2. w przypadku dłużników będących innymi podmiotami – każdy, kto ma prawo reprezentować dłużnika sam lub łącznie z innymi osobami na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu (np. w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością członek zarządu) (art. 21 ust. 2 p.u.).

Obowiązek złożenia wniosku w przypadku wskazanym w pkt. 2 powyżej, a co za tym idzie, także odpowiedzialność, nie dotyczy pełnomocników, w tym prokurentów - wyjątkiem jest pełnomocnik spółki kapitałowej w organizacji, w której jest on powołany do reprezentacji tej spółki.

Wniosek taki mogą (ale nie muszą) złożyć też inne określone w ustawie Prawo upadłościowe podmioty (porównaj: WNIOSEK O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI).

W przypadku przedsiębiorców, osoby zobowiązane do złożenia wniosku o ogłoszenie ich upadłości, ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek nieterminowego złożenia tego wniosku (art. 21 ust. 3 p.u.).

Takiej odpowiedzialności nie będą ponosić, jeśli wykażą, że niezłożenie w terminie wniosku nie było przez nich zawinione. Dopóki tego jednak nie wykażą (nie udowodnią), uznaje się, że naruszenie tego terminu nastąpiło na skutek okoliczności, za które ponoszą one odpowiedzialność. Osoby te mogą uwolnić sięod odpowiedzialności, w szczególności jeżeli wykażą, że w terminie zgłoszono wniosek o otwarcie postępowania układowego lub naprawczego (art. 21 ust. 3 p.u.).

Wprowadzone jest przy tym domniemanie (wzruszalne), że wysokość szkody poniesionej przez wierzyciela na skutek braku terminowego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez osoby do tego zobowiązane, odpowiada wysokości niezaspokojonego (niezapłaconego) roszczenia danego wierzyciela (art. 21 ust. 4 p.u.). Wynika z tego zatem, że jeśli wierzyciel nie zaspokoił się z majątku dłużnika, a osoby zobowiązane do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości tego dłużnika z przyczyn przez nie zawinionych nie złożyły takiego wniosku w terminie, będą musiały co do zasady samodzielnie zaspokoić wierzyciela w takim zakresie, w jakim miał to zrobić dłużnik (chyba że wykażą, że szkoda wierzyciela jest jednak mniejsza).  

     Sąd upadłościowy może również pozbawić na okres od roku do lat dziesięciu

1. osobę zobowiązaną do złożenia wniosku na mocy ustawy, która nie złożyła takiego wniosku w terminie;

2. osobę faktycznie pełniącą czynności zarządzania przedsiębiorstwem dłużnika, która doprowadziła do braku terminowego złożenia wniosku w terminie; 

prawa prowadzenia działalności gospodarczejna własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu (art. 373 ust. 1 pkt 1 i 11p.u.).

Ww. pozbawienie prawa przez Sąd do wykonywania ww. działań i pełnienia funkcji może mieć miejsce także w sytuacji, gdy:

1. niewypłacalność dłużnika jest następstwem celowego działania lub rażącego niedbalstwa samego dłużnika (w przypadku osób fizycznych) – w stosunku do dłużnika;

2. niewypłacalność przedsiębiorcy lub pogorszenie jego sytuacji finansowej jest następstwem celowego działania lub rażącego niedbalstwa osób uprawnionych do jego reprezentacji (w przypadku osób prawnych, spółek handlowych) – w stosunku do tych osób (art. 374 p.u.).