kolejność zaspokajania wierzycieli

Jest to kolejność ustalona w ustawie Prawo upadłościowe, w jakiej zaspakajane są poszczególne wierzytelności (należności) z funduszów masy upadłości. Kolejność, w jakiej zostanie zaspokojona dana wierzytelność (należność), zależy co do zasady od kategorii, do której jest ona zaliczana. Czym wyższa kategoria, do której jest zaliczona dana wierzytelność (należność), tym większa szansa jej zaspokojenie. 

 Prawo upadłościowe rozróżnia trzy kategorie:

1. kategoria pierwsza, do której zalicza się: 

1. należności alimentacyjne 

2. renty za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zmiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, 

3. należności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy upadłości, 

4. należności z zawartych przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości umów, których wykonania zażądał syndyk, 

5. należności powstałe w toku postępowania układowego lub postępowania naprawczego z czynności zarządcy lub upadłego dokonanych w toku postępowania układowego lub postępowania naprawczego, niewymagających zgody nadzorcy sądowego lub dokonanych za jego zgodą,

6. przypadające za czas przed ogłoszeniem upadłości należności ze stosunku pracy (oraz odpowiednio - roszczenia Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o zwrot z masy upadłości świadczeń wypłaconych przez Fundusz pracownikom upadłego), 

7. należności rolników z tytułu umów o dostarczenie produktów z własnego gospodarstwa rolnego, 

8. przypadające za trzy ostatnie lata przed ogłoszeniem upadłości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wraz kosztami postępowania i egzekucji (art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.; art. 342 ust. 3 p.u.);

2. kategoria druga, do której zalicza się: 

inne należności, jeżeli nie podlegają zaspokojeniu w kategorii trzeciej, wraz kosztami postępowania i egzekucji, w tym podatki i daniny publiczne oraz pozostałe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (art. 342 ust. 1 pkt 2 p.u.);

3. kategoria trzecia, do której zalicza się:

1. odsetki za opóźnienie, 

2. kary umowne w części przewyższającej wysokość szkody

3. sądowe i administracyjne kary pieniężne, 

4. należności z tytułu darowizn i zapisów oraz innych czynności pod tytułem nieodpłatnym (art. 342 ust. 1 pkt 3 p.u.).

Wierzytelność nabyta w drodze przelewu lub indosu po ogłoszeniu upadłości, podlega zaspokojeniu w kategorii drugiej, jeżeli nie podlega zaspokojeniu w kategorii trzeciej. (Nie dotyczy to jednak wierzytelności powstałej w toku postępowania upadłościowego wskutek czynności syndyka albo w toku postępowania układowego lub postępowania naprawczego wskutek czynności zarządcy lub czynności dłużnika dokonanych za zgodą nadzorcy sądowego) (art. 342 ust. 2 p.u.).

Zasadą jest, że z masy upadłości na bieżąco w toku postępowania zaspakajane są  koszty postępowania upadłościowego i wydatki niezbędne do osiągnięcia celu postępowania oraz wydatki wynikające z czynności syndyka po ogłoszeniu upadłości (tzw. koszty postępowania wskazane w art. 230 p.u.). Tego rodzaju należności są zaspakajane na bieżąco z masy upadłości w toku postępowania (art. 231 ust. 1 p.u. w zw. z art. 343 p.u.).

Dodatkowo, zgodnie z ww. zasadą zaspakajane są zobowiązania alimentacyjne ciążące na upadłym, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości w terminach ich płatności, do dnia sporządzenia ostatecznego planu podziału, każdorazowo dla każdego uprawnionego w kwocie nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Pozostała część tych należności nie podlega zaspokojeniu z masy upadłości (art. 343 ust. 2 p.u.)

Jeżeli suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kategorii zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu w całości należności poprzedzającej kategorii (tj. należności z kategorii drugiej będą zaspokojone dopiero, gdy zostaną zaspokojone należności z kategorii pierwszej, a należności z kategorii trzeciej wówczas, gdy zostaną zaspokojone należności z kategorii drugiej) (art. 344 p.u.). 

Z kolei gdy majątek nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności tej samej kategorii, należności te zaspokaja się stosunkowo do wysokości każdej z nich (art. 344 p.u.). Oznacza to, że np. gdy masa upadłości nie wystarcza na zaspokojenie pierwszej kategorii w całości, to należności do nich zaliczane będą zaspakajane proporcjonalnie do ich wysokości, a kategoria druga i trzecia w ogóle nie zostanie zaspokojona.

Inne zasady zaspakajania dotyczą tzw. wierzycieli rzeczowych (czyli takich, których wierzytelności zabezpieczone są hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską) lub którzy mieli inne prawa lub roszczenia związane z  rzeczami należącymi do upadłego. Tacy wierzyciele bowiem zaspakajają się co do zasady ze środków uzyskanych z likwidacji danego przedmiotu, w związku z którym ich wierzytelności były zabezpieczone lub z którym związane było ich prawo lub roszczenia (art. 345 p.u.). 

I tak (jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej) w przypadku: 

1. wierzytelności zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym i hipoteką morską, 

2. a także wygasających według przepisów ustawy Prawo upadłościowe praworaz skutków ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążących na nieruchomości, użytkowaniu wieczystym, spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu lub statku morskim wpisanym do rejestru okrętowego, to podlegają one zaspokojeniu z sumy uzyskanej z likwidacji obciążonego przedmiotu (pomniejszonej o koszty likwidacji tego przedmiotu oraz inne koszty postępowania upadłościowego w wysokości nieprzekraczającej dziesiątej części sumy uzyskanej z likwidacji, nie więcej jednak niż o taką część kosztów postępowania upadłościowego, która wynika ze stosunku wartości obciążonego przedmiotu do wartości całej masy upadłości) (art. 345 ust. 1 p.u.).

Ww. wierzytelności, prawa oraz roszczenia są zaspokajane w kolejności przysługującego im pierwszeństwa (art. 345 ust. 2 p.u.).

W równym stopniu z ww. wierzytelnościami, prawami i roszczeniami zaspokaja się roszczenia o świadczenia uboczne objęte zabezpieczeniem na mocy odrębnych przepisów. Przypadającą wierzycielowi sumę zalicza się przede wszystkim na należność główną, następnie na odsetki 
i pozostałe roszczenia o świadczenia uboczne, z tym że koszty postępowania uwzględnia się w ostatniej kolejności (art. 345 ust. 3 p.u.).

Pewnym pierwszeństwem w zaspokojeniu przed niektórymi z ww. wierzycieli cieszą się jednak w pewnym zakresie niektóre rodzaje wierzytelności m.in. wierzytelności alimentacyjne i pracownicze (art. 346 p.u.).

W przypadku bowiem sprzedaży nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu lub statku morskiego wpisanego do rejestru okrętowego, 

  • przed zaspokojeniem wierzytelności zabezpieczonych hipoteką albo hipoteką morską oraz innych praw, w tym praw i roszczeń osobistych, które ciążyły na przedmiocie sprzedaży i które w wyniku sprzedaży wygasły, 
  • zaspokaja się:
  • należności alimentacyjne w zakresie wskazanym w  art. 343 ust. 2 p.u.; 
  • przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości renty za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i renty z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, 
  • wynagrodzenia za pracę pracowników wykonujących pracę na nieruchomości, statku lub w lokalu za okres ostatnich trzech miesięcy przed sprzedażą, jednakże tylko do wysokości trzykrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę.